Hava kargo lojistik üssü olmanın belirleyicileri; talep, altyapı, idari   yapı ve  arz boyutudur. Tarihi ipek yolu üzerinde bulunan Türkiye; Doğu   ile Batı, Kuzey ile Güney arasında bir köprü konumunda olup, batıda   halen kargo üssü olarak kullanılan Almanya, Hollanda, Fransa ve   Lüksemburg ile doğuda Dubai, Güney Kore ve uzak doğuda Singapur, Çin,   Japonya, Hong Kong ve okyanus ötesinden ise ABD’den hava kargo   taşımacılığının yönlendirildiği ülkemizin, jeostratejik konumu   itibariyle,  Türk Cumhuriyetleri, Orta Doğu, Balkanlar ve Bağımsız   Devletler Topluluğu (BDT)’nun   transit kargo üssü olabileceği ve   pazardan daha büyük pay almasının mümkün olduğu bir gerçektir.   
Dünyada özellikle son 25 yılda hız kazanan globalleşmeyle birlikte,   dünya ölçeğindeki haberleşme ve mübadele imkânlarının muazzam bir   potansiyel ve kapasite taşıması,  e-ticaretin yaygınlaşmasıyla   uluslararası bir nitelik kazanan üretim- tüketim ve bu ticaret   anlayışının ruhuna uygun olarak bir düğmeye basmakla başlatılan işlem   ancak çok hızlı nakliyat imkânları, yani hava kargo taşımacılığının   varlığı ve gelişmesiyle amacına ulaşacaktır.   
   
Ulaşım ve iletişim araçları sayesinde giderek küçülen, küçüldükçe   de büyüyen bir evrende yaşamaya başladık. Zaman ve hız faktörü, her   geçen gün daha da önem kazanmakta, bu önem, taşıdığı maliyete rağmen   fırsat önceliği sağladığından, hava kargo taşımacılığına yönelik ilgi ve   talebi arttırmaktadır. Günümüzde hava kargo taşımacılığı çok hızlı   değişim ve gelişim içerisindedir. Zaman ve hız faktörünün çok önemli   olması nedeniyle, hava ulaşımının süratli, rahat ve emniyetli oluşu ve   bu sahadaki dünya teknolojisinin sürekli ve hızlı bir şekilde gelişim   içinde bulunması, diğer ulaşım araçlarına nazaran kargo taşımacılığında   hava taşımacılığının önemini daha da artırmış ve dünyadaki gelişmelere   paralel olarak ülkemizde de bu alanda kısa sürede büyük gelişmeler   kaydedilmiştir. Globalleşme sürecinde havayolu taşımacılığındaki   gelişmelerin de stratejik önem kazandığı bilinmektedir.   
   
Uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan istatistiklere göre   havayolu kargo taşımacılığı dünya ölçeğinde yıllık ortalama %6-7   oranında büyüyecektir. Bununla birlikte son yıllarda hava kargo ile   taşınan malın cinsi ve kompozisyonu da değişmektedir. Örnek olarak,   1980’li yıllarda havayolu ile taşınan kargo, her türlü yiyecek   malzemesi, deniz ürünleri, gazete, lüks giyim eşyası, ilaç ve yedek   parça idi. Bu bileşim, 1990 sonlarında nitelik değiştirerek, makine   parçaları, elektronik, high-tech enstrümanları, çiçek, canlı bitki,   balık ve deniz ürünleri, araba yedek parçaları, foto aparatları,   ayakkabı ve pek çok dayanıklı tüketim malzemesi taşınan malların   ağırlığını oluşturmaya başlamıştır.   
   
Böylece, uluslararası ticarette taşınan mallarda hava yolunun payı   giderek artmaktadır. Türk hava kargo taşımacılığı da, dünyadaki bu   gelişmeye paralel olarak, son 10 yılda önemli bir gelişme kaydetmiştir.   Ülkemizde sanayinin gelişmesi, özellikle tekstil, elektronik, makine ve   ekipmanları, bilgisayar, otomotiv, ilaç konularında sanayileşme ve   çiçekçiliğin gelişmesi hava kargo taşımacılığı ihtiyacını ve kullanımını   arttırmıştır.   
Bilindiği gibi yolcu uçaklarında kargo taşımacılığı, sadece kargo   uçaklarında kargo taşımacılığı, entegre (kargo ve ekspres)  taşımacılığı   ve forwarderler her geçen gün daha fazla büyüyen ve heterojen bir   yapıya sahip olan bu endüstrinin dört ana bileşenini oluşturmaktadır.   
   
Gelecekte AB’ye tam üye olacak olan Türkiye’nin tarihi ve kültürel   bağlarının bulunduğu Türk Cumhuriyetleri, Orta Doğu, Balkan ülkeleri ve   Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT)’na açılacak kapı ve önemli bir   transit ülke durumuna geleceği düşünülmektedir. Bu ise Türkiye ve AB   üyesi ülkeler ile bu ülkeler arasında direkt ve bağlantılı hava kargo   trafiğini önemli oranda arttıracaktır.   
Şurası unutulmamalıdır ki; taşımacılık büyük ölçüde coğrafyaya   bağlıdır. Küreselleşme hangi muazzam ölçüye ulaşırsa ulaşsın, malın   noktalar arasında taşınmasını gerektirir. Bu ise, aynı teknolojiyi   kullanan ülkeler arasında belli bir pazara yakın olanlara avantaj   sağlar. Türkiye bu avantaja sahiptir. İşte bu noktada, yabancı sermayeyi   teşvik ederek yatırımlarını ülkemize çekmek hava kargo açısından   potansiyel yaratacaktır. Buna paralel olarak da, genelde taşımacılık   sektörü ve özelde hava kargo taşımacılığı sermaye ve teknoloji   boyutlarında desteklenerek yukarıdaki amaçla bütünleştirilmelidir. Öte   yandan mükemmeli hedefleyen bir taşımacılık anlayışında; nakliyatta   kesintisizliğin yalnızca alt yapı olarak değil, yasal altyapı olarak da   uluslararası anlayış ve standartlara kavuşması gerekir.   
   
Ülkemizde 2002 yılı iç hat-dış hat toplam kargo trafiği 880.133   ton, 2003 yılı  931.191 ton 2009 yılında 1 milyon 726 bin 345 ton   olmuştur. 2010 yılında ise yaklaşık 2 milyon ton olması beklenmektedir.   Çok önemli bir ticari kavşakta bulunmasına rağmen ülkemizdeki toplam   hava kargo tek başına Dubai Havaalanı’ndan taşınan kargonun çok   altındadır.   
Ülkemizde hava kargo taşımacılığının istenen düzeyde olmamasının en   önemli nedenlerinden birisi de hava kargo taşımacılığı için çok önemli   olan zaman ve hız faktörünün ön planda tutularak ICAO Annex (Ek)-9’da   belirtilen uluslararası standartlarda yasal bir alt yapının   oluşturulamamasıdır. Ülkemiz hava alanlarında transit aktarmada   yolcuların çok kolay ve kısa süre içerisinde uçak değiştirip yoluna   devam etmesi sağlanırken hava kargo taşımacılığındaki aktarmaların   gümrük mevzuatından veya uygulamadan  kaynaklanan önemli bürokratik   engellerlerinin olduğu bilinmektedir. Ülkemizin de uygulamak zorunda   olduğu Ek-9’a göre hava kargonun antrepoya girdikten sonra en geç 4 saat   içerisinde sahibine teslim edilmesi ve buna uygun idari ve yasal alt   yapının oluşturulması tavsiye edilmiştir. Bizim AB’ye uyumlu olduğu   söylenen gümrük mevzuatımızın ya yanlış yazıldığı ya da uygulama da bir   yanlışlık olduğu anlaşılmaktadır. Hava kargo taşımacılığı için gerekli   cesareti göstererek bu işe girenlere nasıl bir zulmün yapıldığının en   yakın şahitlerinden birisi olarak her şeye rağmen müteşşebislerimizin   harikalar yarattığını söyleyebilirim. Hatta çeşitli engellemeler   nedeniyle zaman zaman bazı kargoların kara yoluyla Bulgaristan veya   Yunanistan’a taşınarak bu ülkelerden kargo uçaklarına yüklendiğini de   biliyoruz.   
   
Halen, 23’ü uluslararası trafiğe açık olmak üzere, 67 havaalanının   sivil trafiğe açık bulunması ve bu hava alanlarının büyük bir   çoğunluğunun hava kargo taşımacılığı konusunda geliştirilmeye müsait   olması, milli havayolumuz THY’nin yurt dışında 130 noktaya tarifeli   sefer, 16 özel hava yolu şirketimizin yurt dışında 125 noktaya seferler   düzenlemesi ve yurt dışından ülkemize 70 havayolu şirketinin tarifeli,   400 hava yolu şirketinin charter seferler düzenlemesi, ayrıca THY, MNG,   ULS ve ACT Havayollarının kargo taşımacılığı yapması, Türkiye’de ithalat   ve ihracatın artması ile ithalat ve ihracatta sanayi ürünlerinin   oranının yükselmesi, Türkiye’nin komşu ve bölgesindeki ülkeler ile   ticaretinin artması, ülkemizde tüm taşıma modlarının mevcut olması veya   yapılabilir olması, dünyada hava kargo taşımacılığı ve lojistik   konusunda söz sahibi olan TNT, UPS, DHL ve Fedex gibi uluslararası   lojistik şirketlerin ülkemize gelmesi, SHGM’den yetki belgesi alan kargo   acentelerinin geçen her gün güçlenerek faaliyet göstermesi bu konudaki   önemli avantajlarımızdır.   
   
Ancak; hava kargo taşımacılığı için nüfus yoğunluğu, coğrafi   özellikleri, sanayi ve ticaret merkezlerinin sayısı ve büyüklüğü, kredi   ve finans kurumlarının gelişmişliği, turizm potansiyeli, tarihsel ve   kültürel birikimleri, vb. açılardan üs olmaya çok müsait olan Atatürk   Havalimanı’nın bu konudaki gelişmeye müsait olmaması, hava kargo   taşımacılığı konusunda faaliyet gösteren acentelerin işletme yönetimi   zaafları, etkinlik ve verimlilik problemleri ile eğitilmiş ve   sertifikalandırılmış personel açığı, lojistik sektörünün dolayısıyla da   hava kargo acentelerinin hukuksal alt yapısının bulunmaması, bunun   sonucu olarak da faaliyet gösteren şirketlerin mali yapısı ve hizmet   kalitesinin yeterince denetlenememesi, lojistik sektörünün dolayısıyla   da hava kargo acentelerinin depolama, dağıtım ve depo yönetimi gibi   konulardaki eksikliği, hava kargo taşımacılığı konusunda havaalanlarına   deniz, kara ve demiryolu bağlantılarının yetersizliği önemli   sorunlarımızdandır.   
   
Asıl önemlisi hava kargo taşımacılığında üs olmuş ülkelerde   görüldüğü gibi havaalanlarıyla her türlü ulaşım bağlantıları kurulmuş   “kargo köyleri”nin (cargo village) oluşturulmaması ve kurulacakları   bölgenin ekonomisi ve istihdamına çok önemli katkı yapabileceği   gerçeğinin farkında olamayan  yerel yönetimlerin bu konudaki   ilgisizliğidir. Oysa; havaalanlarıyla her türlü ulaşım bağlantıları   kurulmuş kargo köylerinin (cargo village) kurulması, hava kargo   acentelerinin kargonun paketlenmesi, etiketlenmesi ve elleçleme    işlemlerinin yapılabilmesi için yerlerin (warehouse) tahsis edilmesi ve   sektör için gerekli olan alt ve üst yapının kurulması halinde sektörün,   Türk ekonomisine önemli katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir. Hava   kargo konusunda hizmet veren tüm kurum ve kuruluşların bu kargo   köylerinde hizmet vermesi sağlanarak, kargonun giriş-çıkışında zaman ve   hız faktörü de ön planda tutularak bürokrasi asgariye indirilmelidir.   
   
Bu amaç için, SHGM’nin olağan üstü gayretleri sonucu hazine   tarafından Atatürk Havalimanı’na tahsis edilmesi sağlanan yaklaşık 1   milyon metrekare arazi üzerinde ivedilikle örnek bir kargo köyü   kurulması büyük önem taşımaktadır. Kargo köyü modelinin ülkemiz   gündemine SHGM tarafından getirilmiş olmasına rağmen; bu model örnek   alınarak kara ve demiryolu taşımacılığı için onlarca lojistik kargo köyü   kurulmuş olmasına rağmen halâ hava kargo için tek bir örnek bile   yaratılamamış olunmasını büyük bir üzüntüyle çok önemli bir eksiklik   olarak görüyorum.   
   
Öte yandan, 2003 yılında yapılan ICAO 5. Hava Ulaştırma   Konferansı’nda hava kargo taşımacılığının serbestleştirilerek tüm hava   kargo hizmetleri için pazara erişimin kolaylaştırılması kararı ve buna    parelel olarak 2009 yılında yapılan son Ulaştırma Şurası’nda alınan   karar gereğince bu amaca uygun hava alanlarımızın  ivedi olarak tespit   edilerek hava kargo taşımacılığı için karşılıklılık ilkesi çerçevesinde   “open-sky” ilan edilmesi gerekmektedir. 2003 yılında iç hat yolcu   taşımacılığının serbestleştirilerek havayolu işletmelerimizin pazardan   daha çok pay almalarının sağlandığı gibi aynı şekilde hava kargo   taşımacılığının da serbestleştirilerek, Türk havayolu taşıyıcılarının   pazardan  daha çok pay almalarının sağlanması büyük önem taşımaktadır.   
   
Başta hava kargo taşımacılığı olmak üzere lojistik sektörünün   bilinen sorunlarının çözüme kavuşturularak önünün açılması halinde, bu   sektörün kısa vadede Türk ekonomisine yılda 12 milyar dolar, uzun vadede   ise  en az turizm gelirlerimiz kadar katkı sağlayacağı  bu konunun   ilgilileri tarafından ifade edilmektedir.   
   
Yukarıda belirttiğim nedenler ve ülkemizin bulunduğu jeostratejik   konum, sahip olduğumuz alt ve üst yapı, etrafında bulunan 400 milyon   nüfusa sahip pazara hitap etmesi ve bölgesinde ekonomik bir güç olması   nedeniyle Türkiye hava kargo konusunda lojistik bir üs olabilir.   
Kaynak: Oktay Erdağı / Airport Haber